Thuốc & Sức khỏe

Những điều cần biết về vaccine

Vaccine là một khái niệm rất quen thuộc và rất nhiều người đã từng tiêm ít nhất một loại vaccine. Từ lâu, vaccine được coi là phương pháp tiết kiệm và an toàn nhất để bảo vệ con người trước các tác nhân gây bệnh. Có rất nhiều loại vaccine đã được nghiên cứu và sản xuất thành công. Tuy nhiên, hiện nay có rất nhiều người hiểu lầm, hiểu chưa rõ về vaccine. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp một số thắc mắc của quý vị về vaccine.

Nội dung bài viêt

1. Vaccine là gì? Có mấy loại vaccine?1.1 Vaccine sống giảm động lực1.2 Vaccine bất hoạt1.3 Vaccine vô bào1.4 Vaccine giải độc tố1.5 Vaccine cộng hợp1.6 Vaccine DNA1.7 Vaccine vector tái tổ hợp2. Tại sao phải tiêm vaccine?3. Vaccine hoạt động như thế nào?4. Sự khác nhau giữa vaccine và thuốc5. Vaccine kháng những bệnh nào?
1. Vaccine là gì? Có mấy loại vaccine?
Vaccine là chế phẩm có tính kháng nguyên, có nguồn gốc từ vi sinh vật để tạo ra miễn dịch đặc hiệu chủ động nhằm tăng sức đề kháng của cơ thể đối với một số tác nhân gây bệnh cụ thể. Hiện nay, các nhà nghiên cứu đã phát triển rất nhiều loại vaccine phòng các bệnh khác nhau. Có 7 nhóm vaccine chính đang được nghiên cứu và sử dụng trên thế giới:

Vaccine có mấy loại?

1.1 Vaccine sống giảm động lực
Đây là loại vaccine chứa tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus đã được làm giảm độc ở trong phòng thí nghiệm. Vaccine đậu mùa, sởi, quai bị, rubella, bại liệt, lao là một số vaccine sống giảm động lực hiện đang được sử dụng tại Việt Nam.

1.2 Vaccine bất hoạt
Vaccine bất hoạt được các nhà khoa học sản xuất bằng cách giết chết các vi sinh vật gây bệnh. Tính ổn định và an toàn của vaccine bất hoạt cao hơn so với vaccine sống. Tuy nhiên, các vaccine bất hoạt kích thích đáp ứng miễn dịch của cơ thể yếu hơn vaccine sống. Các vaccine bất hoạt gồm ho gà, viêm não Nhật Bản,…

1.3 Vaccine vô bào
Loại vaccine này chỉ bao gồm thành phần kháng nguyên kích thích hệ miễn dịch chứ không bao gồm toàn bộ vi sinh vật như hai loại vaccine trên. Vaccine viêm gan B là một trong các vaccine vô bào.

1.4 Vaccine giải độc tố
Vaccine giải độc tố là vaccine được sản xuất bằng cách làm mất đi khả năng gây độc của vi sinh vật gây bệnh nhưng vẫn giữ nguyên tính kháng nguyên, kích thích hệ miễn dịch. Vaccine uốn ván, bạch hầu là một trong số các loại vaccine giải độc tố vi khuẩn bản chất protein.

1.5 Vaccine cộng hợp
Đây là loại đặc biệt của vaccine vô bào. Vaccine được sản xuất bằng cách kết hợp 2 thành phần để tăng tính hiệu quả của vaccine. Các thành phần này thường bao gồm protein và lớp vỏ polysaccharide. Vaccine Hib là một trong các loại vaccine cộng hợp hiện đang được sử dụng.

1.6 Vaccine DNA
Vaccine DNA là một loại vaccine thế hệ mới. Vaccine được hình thành từ các gen mã hóa các kháng nguyên quan trọng của vi sinh vật. Vaccine DNA không chứa toàn bộ vi sinh vật gây bệnh mà chỉ chứa một số ít gen của chúng.

1.7 Vaccine vector tái tổ hợp
Vaccine vector tái tổ hợp sử dụng các virus, vi khuẩn giảm động lực. Chúng được coi làm chất vận chuyển để đưa DNA vào cơ thể

2. Tại sao phải tiêm vaccine?
Nhiều người thường thắc mắc tại sao phải tiêm vaccine ngay cả khi cơ thể khỏe mạnh, điều này có cần thiết không? Câu trả lời là kể cả người lớn hay trẻ em dù khỏe mạnh đều cần tiêm vaccine vì những lý do sau:

– Vaccine là lá chắn an toàn bảo vệ sức khỏe của bạn trước các căn bệnh nguy hiểm và có thể gây tử vong.

– Tiêm vaccine đầy đủ làm hạn chế khả năng lây lan các bệnh truyền nhiễm trong cộng đồng.

– Khi tỉ lệ tiêm chủng đạt 80% sẽ hình thành nên miễn dịch cộng đồng. Miễn dịch cộng đồng sẽ bảo vệ những nhóm người yếu thế như người già, phụ nữ mang thai,… khỏi dịch bệnh.

– Tiêm vaccine phòng bệnh giúp hạn chế gánh nặng về kinh tế, y tế do các bệnh nguy hiểm gây nên.

– Các loại vaccine đều rất an toàn. Trước khi được sử dụng trên cơ thể người, tất cả các loại vaccine đều phải trải qua quá trình thử nghiệm nghiêm ngặt.

– Vaccine có thể gây ra một số phản ứng phụ. Tuy nhiên, các phản ứng này phần lớn đều ở dạng nhẹ và không gây nguy hiểm đến sức khỏe người được tiêm.

3. Vaccine hoạt động như thế nào?
Sau khi được tiêm vaccine, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ được kích thích nhận biết và làm quen với tác nhân gây bệnh. Vaccine tạo ra miễn dịch chủ động trong cơ thể. Sau khi tiêm vaccine được một thời gian, các tác nhân gây bệnh xâm nhập vào cơ thể một lần nữa thì hệ miễn dịch đã sẵn sàng nhận ra và sản sinh kháng thể chống lại chúng ngay lập tức.

4. Sự khác nhau giữa vaccine và thuốc

Sự khác biệt giữa vaccine và thuốc

Thuốc và vaccine đều là các sản phẩm y tế gồm nhiều thành phần khác nhau. Cả hai loại đều được nghiên cứu và kiểm soát chặt chẽ. Tuy nhiên giữa vaccine và thuốc có nhiều điểm khác biệt.

– Về nguồn gốc

Vaccine là các sản phẩm sinh học.
Thuốc có thể là sản phẩm sinh học hoặc hóa học.

–  Về điều kiện bảo quản

Vaccine có các yêu cầu đặc biệt. Chúng thường được bảo quản lạnh.
Các loại thuốc hóa học thường không cần bảo quản lạnh. Chỉ một số loại thuốc sinh học có thể yêu cầu bảo quản lạnh.

– Đường dùng

Phần lớn các loại vaccine được sử dụng qua đường tiêm. Một số ít được sử dụng bằng đường uống, ví dụ như vaccine bại liệt.
Các loại thuốc đa dạng về đường sử dụng: tiêm, uống, truyền.

– Đối tượng sử dụng

Vaccine được sử dụng cho toàn quần thể có thể theo một số tiêu chí như độ tuổi, giới tính,… nhất định. Vaccine sẽ bảo vệ cả quần thể nếu tỉ lệ tiêm chủng đủ lớn để tạo nên miễn dịch cộng đồng.
Sử dụng thuốc tùy thuộc tình trạng người bệnh khác nhau sẽ có phác đồ điều trị khác nhau. Thuốc được sử dụng chỉ vì sức khỏe mỗi cá nhân.

– Mục đích sử dụng

Vaccine chủ yếu được sử dụng để ngăn ngừa mắc bệnh.
Thuốc được sử dụng để điều trị, chẩn đoán hoặc để phòng bệnh.

Xem thêm

Quy trình tiêm vaccine COVID-19

5. Vaccine kháng những bệnh nào?
Hiện nay, rất nhiều loại bệnh có thể phòng ngừa được bởi vaccine. Các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu để tạo ra thêm các loại vaccine phòng các bệnh khác. Dưới đây là một số loại bệnh đã có vaccine phòng bệnh được sử dụng tại nước ta:

Viêm gan A
Viêm gan B
Lao
Bạch hầu
Ho gà
Uốn ván
Viêm phổi/ viêm màng não mủ do Hib
Bại liệt
Sởi
Quai bị
Rubella
Thủy đậu
Viêm não Nhật Bản
Tiêu chảy do Rota virus
Uốn ván
Thương hàn
Bệnh dại
Viêm não mô cầu tuýp A và C, B và C
Ung thư cổ tử cung do HPV
Bệnh truyền nhiễm mới nổi như COVID-19,…

Vaccine là lá chắn an toàn nhất cho cơ thể trước các tác nhân gây bệnh nguy hiểm.  Tất cả các loại vaccine đều rất an toàn và được kiểm soát chặt chẽ trước. Mặc dù chúng có thể gây ra một số phản ứng không mong muốn nhưng tỉ lệ xảy ra rất nhỏ và ít ảnh hưởng. Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là bảo vệ chính bạn và người thân. Hy vọng thông qua bài viết có thể giúp các bạn hiểu rõ hơn về vaccine.

BS Vũ Thị Anh Đào

Back to top button